Tại đấu trường ASIAD Nagoya, bóng rổ Trung Quốc đã đón nhận thời khắc đen tối nhất chưa từng có. Nhiều đội tuyển quốc gia đồng loạt thất bại, màn thể hiện trên sân tệ hại, phong độ thi đấu sa sút, công thủ đầy rẫy lỗ hổng, tạo nên thành tích tệ nhất của môn bóng rổ tại ASIAD trong những năm gần đây. Sự sụp đổ toàn diện bất ngờ này khiến vô số người hâm mộ trở tay không kịp. Khác với những vấn đề bề nổi như phong độ lên xuống của cầu thủ trong trận hay sai lầm chiến thuật, sự tụt dốc không phanh của bóng rổ Trung Quốc có gốc rễ không phải ở năng lực cầu thủ yếu kém, mà ở những tệ nạn tích tụ lâu dài của lối quản lý ngành lỏng lẻo, hỗn loạn, thiếu vắng vai trò, vốn đã sớm gieo mầm cho thất bại hôm nay.
Nhìn lại sự phát triển của bóng rổ Trung Quốc những năm gần đây, bước ngoặt lớn nhất chính là sự thay đổi ban lãnh đạo Liên đoàn bóng rổ. Trong thời gian Diêu Minh tại nhiệm, dù việc cải cách giải đấu, xây dựng đào tạo trẻ, thúc đẩy chuẩn hóa giải quốc nội gây nhiều tranh cãi, nhưng luôn có tư duy phát triển rõ ràng, định hướng cải cách minh bạch, cùng hệ thống giám sát nghiêm ngặt với các đội tuyển quốc gia. Kể từ khi Diêu Minh thôi giữ chức Chủ tịch Liên đoàn bóng rổ, ban lãnh đạo mới thiếu hiểu biết sâu sắc về quy luật phát triển của ngành bóng rổ, việc xây dựng hệ thống đào tạo trẻ và logic vận hành đội tuyển quốc gia; mô hình quản lý gần như kiểu người ngoài ngành đã phá vỡ hoàn toàn nhịp độ phát triển vốn có, khiến bóng rổ Trung Quốc rơi vào cảnh phát triển vô trật tự.
Sự thiếu vắng trong quản lý thể hiện trực quan ở mọi mặt của công tác xây dựng đội tuyển quốc gia. Việc tuyển chọn cầu thủ không còn lấy phong độ thi đấu, thực lực trên sân, thái độ chiến đấu làm tiêu chuẩn cốt lõi; tiêu chuẩn chọn người mơ hồ tùy tiện, xen lẫn nhiều yếu tố ngoài chuyên môn, dẫn đến không ít cầu thủ thể hiện tầm thường, phong độ sa sút, không có điểm sáng nào ở giải quốc nội vẫn có tên trong danh sách đội tuyển quốc gia. Việc tập luyện hằng ngày càng lỏng lẻo tùy tiện, thiếu sự mài giũa có hệ thống, huấn luyện đặc biệt có mục tiêu và ràng buộc kỷ luật nghiêm ngặt; điểm yếu kỹ thuật của cầu thủ lâu dài không được khắc phục, phối hợp chiến thuật rời rạc thiếu ăn ý, khả năng chịu áp lực và ý chí chiến đấu trên sân liên tục thoái hóa, sức cạnh tranh tổng thể của đội tuyển quốc gia không ngừng đi xuống.
Nhìn toàn bộ kỳ ASIAD lần này, thất bại của tuyển bóng rổ nam Trung Quốc là toàn diện, không có góc chết nào. Trước các đối thủ châu Á ở mọi trình độ, đội bóng công thủ rời rạc, thiếu khả năng thực thi, tâm lý nôn nóng, liên tục sụp đổ ở những trận then chốt, không thể hiện được bản lĩnh và trình độ mà một đội tuyển quốc gia cần có. Điều khiến người hâm mộ lạnh lòng nhất chưa bao giờ là bản thân thất bại, mà là sự thờ ơ và qua loa sau thất bại. Thảm bại tại giải gây bàn tán khắp mạng xã hội, dư luận xôn xao, người hâm mộ đau xót khôn nguôi, nhưng Liên đoàn bóng rổ Trung Quốc vẫn luôn im lặng, không công khai xin lỗi, không phân tích sâu, không có phương án chấn chỉnh, vừa không đối mặt với vấn đề, vừa không phản hồi ý kiến người dân, bộc lộ rõ sự lười nhác trong quản lý và thiếu trách nhiệm.
Từ lâu nay, người hâm mộ luôn so sánh khó khăn của hai môn bóng đá và bóng rổ. Giờ đây bóng rổ sụp đổ chỉ sau một đêm, loạn tượng nảy sinh khắp nơi, không ít người hâm mộ bất lực nói thẳng: bóng rổ Trung Quốc đang từng bước "noi theo" bóng đá Trung Quốc. Phía sau câu nói ấy là sự thất vọng và tuyệt vọng sâu sắc của vô số người hâm mộ. Sự sa sút của bóng đá bắt nguồn từ sự hỗn loạn quản lý kéo dài, tệ nạn đeo bám; còn bóng rổ bây giờ đang đi lại con đường cũ: chọn người hỗn loạn, tập luyện lỏng lẻo, giám sát thiếu vắng, sai mà không sửa. Thể thao thi đấu, thắng thua là chuyện thường, nhưng thua một cách không bài bản, không giới hạn, không phản tỉnh mới là kết cục đáng sợ nhất. Điểm yếu của cầu thủ có thể được bù đắp qua tập luyện, khiếm khuyết chiến thuật có thể được điều chỉnh qua phân tích, nhưng sự không hành động, thiếu chuyên nghiệp, không dám gánh vác của ban lãnh đạo Liên đoàn bóng rổ Trung Quốc chỉ khiến tệ nạn của ngành ngày càng sâu sắc hơn.
Bóng rổ Trung Quốc từng có quá khứ huy hoàng, cũng từng là bộ mặt của ba môn bóng lớn. Muốn chặn đứng đà suy thoái, bước ra khỏi đáy vực, chỉ có cách chấn chỉnh triệt để hệ thống quản lý, tái định hình tiêu chuẩn chọn người, củng cố nền móng đào tạo trẻ, nhìn thẳng vào vấn đề, chủ động sửa sai. Nếu tiếp tục buông xuôi lười nhác, giấu bệnh sợ thầy, thất bại của bóng rổ sẽ chỉ ngày càng trầm trọng, hoàn toàn rơi xuống đáy vực.
